Dương Thụy Website

Vấn nạn sách lậu

Là một tác giả và cũng là một độc giả của nhiều nhà văn trong nước và nước ngoài, tôi luôn phản đối gay gắt vấn nạn sách giả.

Tôi không bao giờ mua sách ở vỉa hè vì giá sách rẻ bởi biết rằng đó là sách giả, sách lậu. Những cuốn sách này chất lượng không tốt và nhất là mua sách gi

Nhiều lần độc giả đưa tôi cuốn sách do tôi viết để xin chữ ký, nhìn cuốn sách giả (bìa không láng, chữ nhòe, hình bìa sau mờ, không có tem), lòng tôi buồn vô hạn. Có độc giả ngây thơ không biết đó là sách giả, thấy bán rẻ ngoài vỉa hè thì mua. Có độc giả biết rằng đó là sách giả, nhưng do được tặng, bạn cũng vui vẻ dùng. Các bạn ơi, hãy chung tay với xã hội bài trừ bạn sách giả, sách lậu nhé.

Mời các bạn đọc các bài viết về vấn nạn này trên báo Thể Thao& Văn Hóa, click vào đường link dưới đây hoặc đọc trực tiếp:

http://www.thethaovanhoa.vn/173N2010012506530715T133/bai-2-bi-sach-lau-an-cuop.htm

Muốn mua sách rẻ mà vẫn chắc chắn sách thật, hãy đến những nhà sách ở đường Nguyễn Thị Minh Khai (như nhà sách Hà Nội), bạn sẽ được giảm giá. Mua sách giả là đi ngược lại với cuộc sống văn minh. Khi mua sách giả, bạn đã tiếp tay cho bọn bất lương, cướp trắng công sức của tác giả và nhà xuất bản.

(TT&VH Cuối tuần) - Không chỉ các nhà văn kêu trời về sách lậu mà chính các nhà sách chân chính cũng bị sách lậu ăn cướp. Nhà thơ Phạm Sĩ Sáu - Trưởng Ban Khai thác đề tài & Giao dịch tác quyền NXB Trẻ, một nhà xuất bản Nhà nước và dịch giả Nguyễn Lệ Chi - chủ sở hữu nhãn hiệu sách Chibooks, một nhà sách tư doanh, cùng lên tiếng về vấn đề này.

* Mỗi năm, đơn vị của các anh/ chị thiệt hại bao nhiêu tiền khi sách của mình bị in lậu dưới tất cả các hình thức (“luộc”, xâm phạm bản quyền). Nếu cộng thêm thiệt hại về uy tín thương hiệu, thiệt hại cho người tiêu dùng (độc giả) thì hậu quả ra sao?

Ông Phạm Sĩ Sáu (PSS): Thực ra không thể đo đếm được mức độ thiệt hại do bị in lậu dưới mọi hình thức. Con số có thể hình dung là hàng tỉ đồng của tác giả và NXB đã bị bọn in lậu ăn cướp một cách trắng trợn dưới hình thức làm sách giả, sách lậu.

Mặt khác, sách giả, sách lậu thường không bảo đảm về chất lượng cả hình thức và nội dung, lại có gắn logo của NXB, điều đó cũng gây thiệt hại không nhỏ cho NXB về mặt uy tín thương hiệu. Đối với độc giả, thiệt hại thường khó thấy, nhưng nó sẽ ảnh hưởng đến thói quen tiêu dùng, là chỉ thích hàng rẻ mà không biết do đâu mà rẻ, lại không biết là đang góp phần tiếp tay cho những người làm sách lậu cướp thành quả lao động của tác giả cũng như những người góp phần làm nên cuốn sách. Tiêu thụ sách giả là góp phần trực tiếp xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác. Mà quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam thì dường như còn có vẻ xa lạ với nhiều người.

$\"\"$
Ông Phạm Sĩ Sáu (trái) và Bà Nguyễn Lệ Chi

Bà Nguyễn Lệ Chi (NLC): Hiện tại Chibooks chưa có điều kiện để phát hiện ra sản phẩm nhái sách của Chibooks. Tuy nhiên với số vốn trung bình từ 50 - 70 triệu đồng đầu tư sản xuất cho một cuốn sách, nếu bán hết 2.000 bản, chúng tôi chỉ có thể lời được 5-7 triệu đồng là cùng. Nếu sách bị in lậu và được tung ra bán với chiết khấu cao hơn thì không những công ty không thể thu hồi vốn, mà còn mất trắng bao công sức chuẩn bị và đầu tư cho một cuốn sách (trong khi cả quá trình này thường mất nửa năm, từ khâu giao dịch mua bản quyền, triển khai dịch, in ấn…). Việc sách bị “luộc” sẽ mang lại những thiệt hại nặng nề cả về vật chất và tinh thần cho các đơn vị xuất bản. Tất nhiên chất lượng sách in lậu sẽ kém hơn sản phẩm chính nên người tiêu dùng cũng bị thiệt hại hơn.

* Luật xuất bản hiện nay chỉ xem những kẻ làm sách “chợ trời” là làm sách lậu, vi phạm bản quyền. Trong khi, với một loại hàng hóa khác thì bị xem là làm giả.

PSS: Phải gọi đích danh những kẻ làm sách “chợ trời” là những người buôn lậu sách, vì Luật Xuất bản, Luật Sở hữu trí tuệ và ngay cả Luật Dân sự cũng đều chỉ ra tội danh này. Chỉ có điều là các cơ quan quản lý Nhà nước dường như chưa quan tâm đến lĩnh vực này lắm nên tình trạng càng kéo dài và ngày càng nghiêm trọng hơn. Lý ra cơ quan cấp phường xã có thể vào cuộc, vì mua bán sách là phải có hóa đơn xuất kho, phải có ghi danh nhà cung cấp. Nên chăng phạt thật nặng người trực tiếp bán lẻ vì chính họ, bằng lợi nhuận cao, đã bất chấp luật pháp, tiếp tay với bọn làm sách giả, sách lậu.

NLC: Đúng là hiện nay với những khái niệm về sách lậu, sách vi phạm bản quyền… như Luật xuất bản đã nêu ra dễ khiến người tiêu dùng lầm lẫn và chưa hiểu rõ thực sự bản chất của vấn đề. Hãy đơn giản hóa vấn đề bằng cách nếu chúng ta coi sách là một sản phẩm nói chung thì khi sản phẩm này bị làm giả, bằng bất cứ hình thức nào như: vi phạm bản quyền, in lậu, làm sách nhái… thì rốt cuộc vẫn là một sản phẩm giả kém chất lượng và bất hợp pháp. Một dạng hàng nhái không hơn không kém. Những kẻ làm sản phẩm giả này dù với bất kỳ lời lẽ biện minh nào cũng là vi phạm pháp luật, cướp công sức và sản phẩm của người khác để trục lợi cá nhân. Như vậy nếu xét về mức độ phạm tội và tội danh với các sản phẩm khác thì những kẻ làm sách “chợ trời” vẫn bị coi là làm sách giả, làm hàng giả.

$\"\"$
Số lượng sách giả bị “dẹp” chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng số sách giả đang lưu hành

* Xin chia sẻ kinh nghiệm để chống sách lậu của đơn vị mình và bày tỏ mong muốn gì ở các cơ quan công quyền.

PSS: Cố gắng nâng cao chất lượng sản phẩm là cách tốt nhất để chống sách lậu. NXB chỉ là một doanh nghiệp, chỉ biết làm ra sản phẩm với chất lượng cao nhất để đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng. Còn việc phòng chống sách giả, sách lậu là trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước. Chúng tôi chỉ ước ao có một ngày sẽ không còn ai xâm phạm bản quyền, tất cả đều được mua bán một cách sòng phẳng và công khai với những cuốn sách đảm bảo các chỉ tiêu về quyền lợi và trách nhiệm.

NLC: Là một đơn vị xuất bản, Chibooks rất mong mỏi các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh hơn nữa để dẹp bỏ các sản phẩm giả trên. Hãy coi sách như một sản phẩm đàng hoàng trên thị trường tiêu dùng, cần được cư xử và bảo vệ như các sản phẩm khác như sữa, ti vi... Hãy xóa bỏ ngay suy nghĩ “sách giả cũng không chết ai” bởi nếu tình trạng sách giả còn kéo dài sẽ khiến các đơn vị xuất bản làm ăn đàng hoàng dần rơi vào cảnh thua lỗ do không thu hồi được vốn, sẽ dẫn tới đóng cửa. Hoặc để cầm cự lại, các đơn vị xuất bản dễ rơi vào cảnh “nhắm mắt làm liều”, không mua bản quyền, mà cho dịch và xuất bản luôn. Như vậy thị trường sách sẽ bị thiếu hụt nghiêm trọng, chưa kể sách hay trên thế giới sẽ không được các NXB nước ngoài tín nhiệm, đưa vào thị trường Việt Nam nữa. Tóm lại xét về lâu về dài, việc còn tồn tại sách giả sẽ dần giết chết văn hóa đọc của người Việt do gián tiếp chặn mất nguồn sách mới, không hòa mình cùng dòng chảy văn minh trên thế giới, không cập nhật được những kiến thức mới nhất, bổ ích nhất phục vụ cho cuộc sống, công việc và xã hội nước ta.

Việc mua sách giả chỉ vì cái rẻ trước mắt sẽ dẫn đến hậu quả là chính chúng ta - những người tiêu dùng - đã tự khoanh hẹp lại tương lai tri thức cho chính con cháu chúng ta sau này. Khoảng cách này sẽ ngày càng bị rút lại nếu Nhà nước không sớm có biện pháp và không đặt nặng vấn đề này, không coi trọng nó đúng như cần có.

Hãy xóa bỏ ngay suy nghĩ “sách giả cũng không chết ai” bởi nếu tình trạng sách giả còn kéo dài, các nhà xuất bản dần rơi vào thua lỗ, sẽ dẫn tới đóng cửa. Hoặc để cầm cự, các đơn vị này dễ rơi vào cảnh “nhắm mắt làm liều”.

Về các biện pháp dẹp bỏ sách giả, Chibooks xin đề xuất vài ý như sau: ráo riết làm những đợt kiểm tra hàng loạt các cửa hàng sách, các hệ thống bán sách khắp cả nước. Nếu đầu sách nào không có hóa đơn nhập rõ ràng và cụ thể của đơn vị xuất bản làm ra cuốn sách đó, hoặc không có hóa đơn, chứng từ xuất kho của đơn vị phát hành làm đại diện cho đơn vị xuất bản đó thì cương quyết tịch thu. Cũng như các loại hàng hóa, sản phẩm khác, nếu đầu sách không chứng minh được đầu vào thì tịch thu, tiêu hủy ngay vì chắc chắn đó là sách lậu. Ngoài ra, dẹp bỏ ngay các chiếu sách vỉa hè vì đây là những địa điểm bán sách lậu công khai và khó kiểm soát hơn các nhà sách. Khi phát hiện sách giả, tịch thu ngay và phạt nặng đơn vị bán sách đó với số tiền gấp 10-20 lần trị giá số sách đang bán để làm gương và biết sợ mà từ bỏ. Rà soát lại hết các cửa hàng bán sách nhỏ lẻ, xem có giấy phép kinh doanh sách hay không, vì sách lậu thường được đưa vào các cửa hàng này. Nếu làm được liên tục trong một vài năm như vậy, giao cho từng quận kiểm soát chặt chẽ thì tôi tin rằng vấn nạn sách giả sẽ bỏ được.

Thanh Kiều (thực hiện)

TT&VH Cuối tuần) - Đã hơn 5 năm sau khi VN tham gia công ước Berne (26/10/2004) và hơn 4 năm Luật xuất bản mới (1/7/2005) có hiệu lực. Thế nhưng, hiện tại, nạn xâm phạm bản quyền, in lậu vẫn chưa có dấu hiệu giảm so với trước ngày tham gia công ước Berne, nếu không muốn nói là càng ngày càng tinh vi hơn, táo tợn hơn.

Sách “hot” luôn là miếng ngon …

Ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc công ty văn hóa sáng tạo Trí Việt (First News) vừa đích thân ra Hà Nội để chứng kiến một cảnh đau lòng khi nhìn công sức, tâm huyết của đơn vị mình bị “cướp trắng” ngay trước mắt mà không thể làm gì ngoài kêu trời không thấu. Ông Phước cho biết: “Có khoảng hơn 60 đầu sách của First News bị xâm phạm bản quyền từ đầu năm đến nay, hầu hết là những cuốn được đầu tư công phu bán rất chạy. Bộ Hạt giống tâm hồn bị in lậu nhiều nhất. Riêng sáu cuốn Bảy thói quen để thành đạt, Đắc nhân tâm, Quẳng gánh lo đi và vui sống, Quà tặng diệu kỳ, Tin vào chính mình và 5 ngôn ngữ của tình yêu mà chúng tôi đã mua bản quyền, tại Hà Nội có đến hai nơi in lậu cạnh tranh nhau! Các hình thức in lậu cũng vô cùng khác nhau, như: sao chụp in lại như sách gốc, sắp chữ in lại, thay đổi bìa, đổi tên sách, in theo các bản dịch không được nhượng quyền, kể cả photocopy – đặc biệt là các bộ sách TOEFL iBT, TOEIC, IELTS nhiều cấp độ mà First News đã mua bản quyền của Compass và Barron’s bị hầu hết các trường và trung tâm ngoại ngữ tại Hà Nội photo đổi bìa thay tựa đem bán cho học viên với giá cao hơn sách thật, học viên buộc phải mua sách photo này vì cứ nghĩ đây là giáo trình trung tâm “soạn” riêng để dạy, vì tựa không trùng với bất kỳ tựa sách nào nhưng ruột sách khi photo còn nguyên logo First News(?) - y như trường hợp trường ngoại ngữ Đông Âu và IWEP ở TP. HCM đã làm năm 2008…”.

$\"\"$

Ngày 21/10/2008, trước sự chứng kiến của báo, đài… Thanh tra Sở Thông tin & Truyền thông TP.HCM đã kiểm tra đột xuất Trường ngoại ngữ Đông Âu tại cơ sở 79 Phạm Viết Chánh, phường Nguyễn Cư Trinh, Q.1 và bắt quả tang tại cơ sở này có rất nhiều sách vy phạm bản quyền bằng cách photocopy bán cho học viên với giá cao hơn sách gốc. Sau đó, Sở đã xử phạt hành chính đơn vị này 20 triệu đồng. Đây có thể được xem là một trong những mức phạt hành chính cao nhất về vy phạm bản quyền từ trước đến nay.

Tất nhiên, ai cũng biết sách phải “hot”, bán phải chạy thì các đầu nậu sách lậu mới nhảy vào “ăn cướp”. Phải nói rằng, các đầu nậu sách lậu “mũi rất thính” trong việc “ngửi thấy” những cuốn sách sẽ “hot”. Thậm chí mũi của họ còn thính hơn cả những người làm sách chân chính, có kinh nghiệm lâu năm trong nghề. Chẳng hạn như cuốn tiểu thuyết Hừng đông của nhà văn Stephenie Meyer được NXB Trẻ mua bản quyền và chuyển ngữ sang tiếng Việt. Khi Hừng đông vừa được NXB Trẻ rao lên trang web của mình là sẽ phát hành thì trước ngày chính thức cuốn sách này ra thị trường, không hiểu sao sách lậu đã có mặt trên vỉa hè?!

Trước tám tháng, giờ vài ngày!

Ông Huỳnh Văn Hội - Phó Tổng giám đốc công ty phát hành sách FAHASA - cho biết: “Trước đây phải tám tháng thì mới làm nhái được sản phẩm, nhưng hiện nay một sản phẩm có uy tín bị làm “nhái” chỉ sau một thời gian ngắn. Lợi dụng những tiện ích của kỹ thuật số, các nhà in lậu đã nhanh chóng sao chép và phát tán số lượng lớn sách giống hệt sách nguyên bản in từ nước ngoài và chất lượng không kém so với sách gốc. Thời gian cung ứng hàng của sách in lậu còn nhanh hơn sách gốc nhập khẩu. Trong khi các nhà nhập khẩu sách cần ít nhất một tháng mới có thể nhập sách về từ các nước châu Á và hai tháng nếu sách ở Anh, Mỹ, Úc... Đây thực sự là một thử thách lớn cho thị trường sách ngoại văn hợp pháp”.

Chuyện sách lậu ngang nhiên cướp trắng công sức của những người làm sách chân chính đã đành, như trường hợp cuốn Hừng đông vừa nêu của NXB Trẻ, thấy rằng giới làm sách lậu chẳng những thách thức mà còn cười mỉa những đơn vị xuất bản đàng hoàng. Ông Nguyễn Văn Phước bức xúc: “Trước khi chúng tôi mua bản quyền cuốn Đắc nhân tâm từ gia đình tác giả Dale Carnegie theo tinh thần công ước Berne, thì cuốn này đã bị vi phạm bản quyền rất nghiêm trọng rồi. Thế nhưng, sau khi mua bản quyền in rất đẹp, dịch thuật công phu thì Đắc nhân tâm càng bị xâm phạm trắng trợn hơn. Những kẻ in lậu đã không thèm in những bản dịch có trước đó nữa mà chuyển sang in sách mua bản quyền của First News”. Ông Phước kể về chuyến đi xem “thiên hạ” lấy sách của mình ở Hà Nội: “Trên các tuyến phố như Đường Láng, Đinh Lễ, sách của First News bày bán rất nhiều, tôi chắc chắn đây là sách lậu 100%. Nhưng khi vào một số nhà sách ở phố Phạm Văn Đồng, lúc đầu thấy sách của First News trưng bày ở mặt tiền, tôi mừng lắm nhưng khi hỏi chủ nhà sách là lấy sách từ đâu, có hóa đơn gì không thì họ bảo không có”.

Cũng như nhiều người làm xuất bản khác, First News đã tốn không ít tiền và thời gian để đi xem sách của đơn vị mình bị in lậu như thế nào. Trước đây, thường thì, sau mỗi chuyến đi, ông Phước cay đắng nhận ra rằng: Chỉ tốn thêm tiền để mua sách lậu về làm bằng chứng so với sách gốc chứ chưa có ích gì. Gần đây First News đã kết hợp chặt chẽ với đội phòng chống hàng giả PC15 Công An TP. Hà Nội phục kích, theo dõi và bắt tại trận nhà in đang in lậu cuốn Đắc nhân tâm và nhiều đầu sách khác, thu hàng chục ngàn sách thành phẩm và toàn bộ bản kẽm...

Kiện ngược…

Trong năm 2009 này, đã diễn ra một sự việc hy hữu mà tất cả những người làm sách chân chính đều ngỡ ngàng. Ấy là vụ việc công ty cổ phần phát hành sách TP.HCM - FAHASA bị một lái sách “kiện ngược” khi FAHASA “đưa tên” đơn vị của lái sách này vào danh sách những đơn vị vi phạm bản quyền nhiều nhất.

Chuyện là, ngày 9/7/2009, FAHASA phối hợp với 6 NXB nước ngoài có văn phòng đại diện tại TP.HCM họp báo và hội thảo về “Sách vi phạm bản quyền của các NXB nước ngoài - Thực trạng và giải pháp phòng chống”. Trong buổi họp báo và hội thảo này, FAHASA đã trưng ra 1.000 tựa sách không có bản quyền in trong nước để so sánh với sách gốc do FAHASA nhập khẩu. Trong số 1.000 tựa sách bị vi phạm bản quyền, FAHASA nêu luôn tên đơn vị nào đã xâm phạm. Đứng đầu danh sách những đơn vị xâm phạm bản quyền nhiều nhất là công ty TNHH phát hành Sài Gòn (Nhà sách Quỳnh Mai).

Chuyện cũng chẳng có gì đáng để… ngỡ ngàng nếu như ngày 22/7/2009, ông Lương Vĩnh Kim - giám đốc nhà sách Quỳnh Mai - không gửi đơn “tố cáo” đến các cơ quan chức năng và báo đài rằng: Buổi họp báo của FAHASA nêu trên phạm luật báo chí (mặc dù có giấy phép chấp thuận cuộc họp báo của Sở TT&TT TP.HCM - PV) và xâm hại nhiều lợi ích và an ninh quốc gia.

Chưa hết, ngày 6/8/2009, cũng ông Kim gửi đơn tố cáo tiếp đến các cơ quan chức năng bằng những lời lẽ “đao to búa lớn” rằng: các NXB nước ngoài không được tố cáo sách vi phạm bản quyền ở Việt Nam!? Ông Kim còn lập luận: “tri thức là của chung nhân loại cần được chia sẻ” để biện minh cho hành động xâm phạm tác quyền của mình.

Giới làm xuất bản chân chính và dư luận ngỡ ngàng rằng, trong thời buổi làm ăn toàn cầu này, lại có một người làm xuất bản với những hành động và phát ngôn như thế. Nếu có nhiều trường hợp như ông chủ nhà sách Quỳnh Mai, thì có lẽ vấn nạn in lậu, vi phạm bản quyền ở ta đã “công khai hóa” mất rồi.

Thế nhưng, tối ngày 8/12/2009, Thanh tra Sở Thông tin & Truyền thông TP.HCM và các đơn vị chức năng kiểm tra nhà in Hoa Mai (217/2 Nơ Trang Long, Q.Bình Thạnh) đã phát hiện hàng nghìn đầu sách vi phạm bản quyền. Đáng lưu ý là, có hàng ngàn cuốn sách được in trên thùng và trên bìa sách tên nhà sách Quỳnh Mai. Ngoài ra, trong kho của nhà in này, đoàn thanh tra còn phát hiện hàng chục ngàn cuốn sách của khoảng 300 tựa sách mà 6 NXB nước ngoài và FAHASA đã từng lên tiếng cảnh báo hồi tháng 7/2009.

Trạc Tuyền